سرمقاله

خوشبختانه هنوز هم چرخ را اختراع می‌کنیم!

نویسنده: محمد شكیبا‌نیا شماره: 93
شروع نیمه‌ی دوم سال برای سینما شروع فصل جشنواره‌ی فجر است. با رنگ به رنگ شدن برگ‌ها و شروع پادشاه فصل‌ها، باد خزانی انگار سینماگران را هل می‌دهد...
شروع نیمه‌ی دوم سال برای سینما شروع فصل جشنواره‌ی فجر است. با رنگ به رنگ شدن برگ‌ها و شروع پادشاه فصل‌ها، باد خزانی انگار سینماگران را هل می‌دهد تا با شتاب بسیار، خود را به جشنواره‌ی فجر برسانند. اگرچه مدام درباره‌ی معایب و کاستی‌های جشنواره‌ی «دولتی» فجر حرف و حدیث تولید می‌شود، هنوز اغلب سینماگران ما دوست دارند کارشان در آن به نمایش دربیاید و همچنان سودای سیمرغ یکی از مهم‌ترین سوداهای عموم اهالی سینماست و این یعنی جشنواره اگرچه مجری‌اش دولت است و همه‌ی مشکلات یک جشنواره‌ی دولتی را به ارث برده، هنوز آن‌قدر سرمایه‌ی اجتماعی و وجه ملی دارد که برای سینماگران ایرانی مهم‌ترین رویداد سینمایی باشد و پاییز را به پرشتاب‌ترین فصل تولیدات سینمایی تبدیل كند.
اما خب ما هنوز هم در پیچ و خم اختراع هزاربار‌ه‌ی چرخ هستیم. هنوز هم هرساله با شروع فصل پاییز بحث‌های تکراری جشنواره داغ می‌شود. از این‌که چند فیلم بیاید و چه فیلم‌هایی بیایند تا این‌که چه جوایز و بخش‌هایی باشند یا نباشند. دبیران محترم هم هر سال تلاش می‌کنند تا «برای آخرین‌بار» تغییرات مهم مد نظر خود را در آیین‌نامه و نحوه‌ی برگزاری جشنواره بگنجانند و خب اگر یک دبیر گردن‌کلفت و مورد وثوق اغلب سینماگران داشتیم که با افتخار کار جشنواره را برای چندین و چند سال به او می‌سپردیم، خوب بود اما هر سال یا هر دو سال یک بار یکی می‌آید و انگار می‌خواهد بر ویرانه‌هایی كه تحویل گرفته بنایی نو بیفکند. بنای نویی که برای دبیر بعدی شاید ویرانه‌ای بیش نباشد و شاید هم بنایی که حتما لازم است اصلاحاتی در آن انجام گیرد. اما از حق نگذریم جدای این‌که 22 فیلم باشد یا 24 فیلم (که به طرز عجیبی مضرب 11 نیست) یا 33 فیلم یا مثل سال 95 چیزی بین 22 و 33، چیزهای ثابتی هم در جشنواره‌ی فجر همیشه بوده و آن اعتنا به بخش‌های اصلی سینمای داستانی است که گاهی مدیران سینمایی به آن سینمای بدنه یا سینمای اکران هم می‌گویند و از همین عبارات معلوم می‌شود که نگاه مدیریتی ما به سینما محدود به همین بخش است. به همین دلیل هم یک چند سالی فیلم کوتاه در جشنواره هست و یک چند سالی هم نیست. سینمای مستند گاهی خیلی مهم و تأثیر‌گذار و جریان‌ساز است، گاهی هم آن‌قدر بی‌ربط به سینماست که اصلا نباید در جشنواره‌ی فجر باشد و برود در جشنواره‌ی خودش. گاهی سال‌ها بخش‌های فنی همه یک چیزند و یک جایزه لازم دارند، و گاهی هرکدام جایزه‌‌ی جدا و ارزیابی جدا دارند. سال 95 بعد از بحث‌های همیشگی مربوط به آیین‌نامه و تلاش برای اختراع دوباره‌ی چرخ و نهایتا اعلام آن تازه مدتی بعد مسئولان سینمایی یادشان آمد که سینمای فیلم کوتاه به عنوان دریچه‌ای برای ورود به سینمای بدنه چیز بسیار مهمی است و شتابان یک بخش کوتاه به جوایز افزودند و از بین فیلم‌های جشنواره‌های فیلم کوتاه جوایزی هم به فیلم‌هایی دادند. امسال این بخش در آیین‌نامه جا گرفت. سال 95 بعد از بحث‌های مربوط به آیین‌نامه و تلاش برای اختراع دوباره‌ی چرخ، بخش مستند در جشنواره با حضور 11 فیلم که اکران نشده باشند مگر در جشنواره‌ی حقیقت، شکل گرفت و کارهای شگفت‌انگیزی هم انتخاب شدند و جایزه گرفتند. امسال این بخش به‌کل از جشنواره حذف شد و البته چون سینمای مستند هرچه نباشد یك وجه الیت و روشنفکری هم برای صاحبان عله دارد، مثل سهمیه‌بندی کنکور نهایتا بنا شد دو مستند بلند در بخش سودای سیمرغ برای همه‌ی جوایز با سینمای بدنه رقابت کند. البته مدیرانی که با تأکید، «همه‌ی جوایز» را به رخ مستندسازان بی‌نوا می‌کشند حتما حواسشان نیست حداقل ده مورد از بیست مورد جوایز سودای سیمرغ در سینمای مستند اصلا وجود ندارد. رقابت در مواردی هم مثل موسیقی، تدوین و حتی فیلمبرداری به قول معروف رقابت مع‌الفارق است.
این‌که همگام با تغییرات زمانه و شرایط جامعه و به تبع آن تغییرات در فرهنگ و هنر سینمای کشور ضوابط و آیین‌نامه‌ها هم تغییر کند البته خیلی حرف قشنگ و حتی درستی است اما آیا ما هرساله تغییرات این‌چنینی در زمانه و شرایط جامعه و سینما داریم یا شهوت اختراع دوباره‌ی چرخ که جزئی از فرهنگ امروز ما ایرانی‌ها شده این وسط نقشی دارد؟ آیا سینما همه‌ی سینماست یا آنچه سینمای بدنه نام دارد شایسته‌ی جشنواره‌ی ملی فجر است و باقی به جرم این‌که کسی را ندارند که بشود با او عکس یادگاری انداخت، بروند در جشن تخصصی و جمع‌وجور خودشان حال کنند و هر سال ببینیم جایی برایشان در جشنواره داریم یا جای دیگران را که مهم‌ترند و مشهورترند تنگ کرده‌اند؟
چیزی که مسلم است جشنوار‌ی فجر قرار است جشنواره‌ی ملی همه‌ی سینمای ایران باشد نه جشنواره‌ی دولتی سینمای بدنه و صدالبته شایسته نیست هر سال دستخوش تغییراتی این‌چنین بشود. همین.

سردبیر
24monthly@gmail.com